เส้นทางประวัติศาสตร์ของล้านนาไม่ได้ราบรื่นตั้งแต่ต้นจนจบ เพราะหลังการล่มสลายลงของราชวงศ์มังรายที่ปกครองล้านนาเชียงใหม่เป็นเวลา 262 ปี ล้านนาต้องตกเป็นประเทศราชของพม่ายาวนาน 216 ปี กระทั่งสามารถขับไล่พม่าออกไปจากล้านนาได้สำเร็จด้วยการสนับสนุนจากสยามในปี พ.ศ. 2347 ก่อนจะเริ่มต้นนับหนึ่งใหม่ภายใต้ปกครองของราชวงศ์ “ราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน”
มีเอกสารมากมายที่เล่าถึงประวัติศาสตร์ล้านนาเชียงใหม่ แต่น่าแปลกที่ตลอดระยะเวลาที่พม่าปกครองล้านนา กลับมีบันทึกหลักฐานต่าง ๆ ไม่มากนัก อีกทั้งยังกระจัดกระจาย ทำให้กลายเป็นยุคที่เต็มไปด้วยคำถามในทางประวัติศาสตร์ว่า เกิดอะไรขึ้นกับล้านนาเชียงใหม่ในห้วงเวลานั้นบ้าง
ห้วงเวลาภายใต้อำนาจพม่าที่ยาวนานถึง 216 ปีนี้เอง ถูกขนานนามว่า “ยุคมืดแห่งล้านนา” ที่ดูเสมือนหนึ่งเกิดกลียุค ความวุ่นวายสับสน ความเสื่อมโทรม จนบ้านเมืองถูกทิ้งร้างไป แต่ในความเป็นจริงแล้ว จากหลักฐานเอกสาร และโบราณคดีเท่าที่พบวันนี้ไม่ได้เป็นเช่นนั้นทั้งหมด
ล้านนาภายใต้พม่ามีทั้งยุครุ่งเรือง และถดถอย ทั้งหมดเป็นไปตามนโยบายการปกครองที่ปรับเปลี่ยนตามเงื่อนไขการเมืองท้องถิ่นในล้านนา รวมทั้งการเมืองภายในของพม่าเองด้วย
“ยุคมืด” ที่แท้จริงของล้านนา จึงน่าจะหมายถึงการขาดแคลนซึ่งหลักฐานเอกสารและโบราณคดี จนทำให้เกิดช่องว่างทางประวัติศาสตร์ในช่วงที่พม่าปกครองล้านนา ซึ่งวันนี้ยังคงต้องการคำตอบที่คงค้างคาอีกมากมาย
Source