ประวัติศาสตร์ นอกตํารา – ยุธิษฐิระ ยุคทองแห่งพยาว l ประวัติศาสตร์นอกตำรา EP.292

“พะเยา” ตกเป็นของล้านนาในสมัยพญาคำฟู กษัตริย์เชียงใหม่ผู้เป็นหลานทวดของพญามังราย ด้วยการยกทัพเข้าทำสงครามกับพะเยาระหว่างปี พ.ศ. 1877 – 1879
พะเยากลับมามีบทบาทอีกครั้งในหน้าประวัติศาสตร์ล้านนา หลังถูกลดอำนาจไปนานกว่า 70 ปี เมื่อพญาสามฝั่งแกน เสด็จขึ้นเป็นกษัตริย์เชียงใหม่
พระองค์ทรงส่ง “อาวเลี้ยง” ซึ่งเป็นขุนนางสำคัญของราชสำนักเชียงใหม่ไปปกครองพะเยา โดยยกฐานะให้เป็น “เจ้าสี่หมื่น” ในปี พ.ศ. 1954
ในช่วงเวลาใกล้เคียง รัฐทางใต้อย่างสุโขทัย กำลังตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของกษัตริย์ราชวงศ์สุพรรณภูมิที่มีฐานอำนาจอยู่ที่กรุงศรีอยุธยา และสุพรรณบุรี กระทั่งสิ้นรัชสมัยพระมหาธรรมราชาที่ 4 (บรมปาล) กษัตริย์องค์สุดท้ายในปี พ.ศ.1981 สุโขทัยก็ได้กลายเป็นดินแดนส่วนหนึ่งของกรุงศรีอยุธยา เหลือไว้เพียง “พญายุธิษฐิระ” เจ้าชายหน่อเนื้อกษัตริย์ แห่งราชวงศ์สุโขทัย ที่มีพระราชมารดามาจากราชวงศ์สุพรรณภูมิ พระองค์จึงมีเลือดผสมแห่งสองราชวงศ์
ทางด้านกรุงศรีอยุธยา…หลังจาก “เจ้าสามพระยา” เสด็จเถลิงถวัลยราชสมัติขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ พระองค์ทรงส่งพระราเมศวร พระราชโอรสไปปกครองเมืองสำคัญอย่างสองแคว พิษณุโลก
ด้วยเหตุที่มีพระราชมารดาเชื้อสายราชวงศ์สุโขทัย ทำให้พระองค์จึงมีฐานะเป็นพระญาติฝ่ายมารดากับพญายุธิษฐิระ แห่งสุโขทัย
ความสนิทสนมดังกล่าวทำให้พระราเมศวรถึงกับเคยสัญญาว่า หากพระองค์ได้ขึ้นครองราชสมบัติเป็นกษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยา จะทรงแต่งตั้งให้พญายุธิษฐิระเป็นพระมหาอุปราช แต่เมื่อพระราเมศวรเสด็จครองราชสมบัติเป็นกษัตริย์อยุธยาเถลิงพระนามว่า “สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ” แล้ว พระองค์กลับโปรดเกล้าฯ ให้พญายุธษฐิระไปเป็นเจ้าเมืองสองแควเพียงตำแหน่งเดียว
ทำให้พญายุธษฐิระยกไพร่พลข้าราชบริพารไปสวามิภักดิ์ต่อ “พระเจ้าติโลกราช” กษัตริย์แห่งอาณาจักรล้านนา เพื่อช่วยทำสงครามกับกรุงศรีอยุธยา จนกลายเป็น “ศึกสองโลก” อันยาวนาน ระหว่าง”บรมไตรโลกนาถ” และ “ติโลกราช”
ด้วยการช่วยสู้รบกับกรุงศรีอยุธยาอย่างแข็งขัน พระเจ้าติโลกราช ทรงยกฐานะให้พญายุธษฐิระเป็นพระโอรสบุญธรรม และได้รับการปูนบำเหน็จโปรดเกล้าให้เป็น “เจ้าสี่หมื่น” ไปปกครองเมืองพะเยา ในปี พ.ศ. 2017
แม้บทบาทการเมืองการปกครองของพญายุธิษฐิระจากจารึกที่พบในเมืองพะเยา รวมทั้งเอกสารต่าง ๆ จะไม่ถูกกล่าวถึงมากนัก แต่ทว่ากลับโดดเด่นอย่างยิ่งในฐานะผู้สร้าง “ยุคทองทางพุทธศาสนา” ให้แก่เมืองพะเยา
เนื่องจากเป็นพญายุธิษฐิระทรงมีเชื้อสายของราชวงศ์สุโขทัย เราจึงพบหลักฐานหลายชิ้นที่มีความเกี่ยวข้องกับอิทธิพลทั้งทางด้านศิลปกรรม สถาปัตยกรรมที่เกี่ยวข้องกับสุโขทัย

Source